آدرس

آدرس فعلی سایت koreafan.eu است در صورت بروز هر مشکل آدرس بعدی koreafan.. میباشد .

ساماندهي

انجمن کره فن در ستاد ساماندهي پايگاه هاي اينترنتي ثبت شد تاپیک

گروه تلگرام انجمن

گروه تلگرامی انجمن برای اطلاع رسانی از مشکلات انجمن و درخواست ها لطفا عضو بشین کلیک کنید



معناشناسي تاويل قرآن در پرتو معناشناسي تاويل حديث همراه با منبع
زمان کنونی: 09-22-2020، 03:44 AM
کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: ❀ مصطفی ❀
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
پاسخ 0
بازدید 334

امتیاز موضوع:
  • 1 رای - 5 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

[-]
کلمات کلیدی
معناشناسي در قرآن با پرتو منبع حديث تاويل همراه

معناشناسي تاويل قرآن در پرتو معناشناسي تاويل حديث همراه با منبع
#1
معناشناسي تاويل قرآن در پرتو معناشناسي تاويل حديث
دكتر احمد عابدي
عضو هيات علمي دانشگاه قم
چكيده
حديث مانند قرآن تاويل دارد; از اين رو معناشناسي تاويل حديث مراد از تاويل قرآن را روشن مي‏سازد. تاويل بيشتر به معناي بيان معناني خلاف ظاهر به سبب وجود قرينه قوي بر مراد نبودن معناي ظاهر بكار مي‏رود. گاهي نيز به مفهوم رفع غرابت و ابهام و زماني هم به معناي بيان نكات عرفاني و رمزي آيات و احاديث كاربرد دارد. ضرورت تاويل به جهت وجود نسخ و تشابه و صعوبت فهم و نيز تاويلات ناصواب در آيات و روايات است. متون را بايد به گونه‏اي تاويل كرد كه دور از فهم، خلاف اجماع و خلاف روح شريعت نباشد و به ابطال متون ديني ديگر نيانجامد. در اين مقاله شرح اين مجمل مي‏آيد.
كليد واژه‏ها:
تاويل، ظاهر، رمز، تعارض، حديث، قرآن.
1. مقدمه
نظر به اينكه ميان تاويل قرآن و تاويل حديث تمايزي وجود ندارد و تبيين يكي به تبيين ديگري كمك مي‏كند، مناسب مي‏نمايد تاويل قرآن در پرتو تاويل حديث معناشناسي گردد.
تاويل حديث، اصطلاحي است كه غالبا در علوم حديث‏بكار مي‏رود. در احاديث معصومين‏عليهم السلام نيز اين اصطلاح استعمال شده است:
ان لحديث رسول الله‏صلي الله عليه وآله تاويلا (1) ; حديث پيامبر خدا صلي الله عليه و آله داراي تاويل است.
2. تاويل حديث در لغت
تاويل به معناي بازگشت، عاقبت و سرانجام چيزي است; همچنانكه تاويل را درباره لفظي بكار برده‏اند كه يك معناي ظاهري دارد كه معناي اصلي آن است; اما به جهت وجود دليلي يا قرينه‏اي آن را بر معناي غير ظاهري خود حمل كنند; بطوري كه اگر آن قرينه وجود نمي‏داشت، بر همان معني اصلي حمل مي‏گرديد. به عبارت ديگر: دست‏برداشتن از ظاهر كلام و به سراغ معناي غير ظاهري رفتن به جهت‏شاهد يا دليلي كه بر آن دلالت دارد، تاويل آن كلام است (2) .
3. تاويل حديث در اصول فقه
در كتابهاي اصول فقه نيز تاويل حديث را اينگونه تفسير كرده‏اند: تاويل يعني احتمالي كه به خودي خود احتمال ضعيفي است; اما دليلي بر آن دلالت دارد; بطوري كه ظن غالب به سراغ آن رود و از معناي ظاهري دست‏برداشتن نيز نوعي تاويل است (3) .
غزالي حمل لفظ را بر معناي مجازي و حمل مطلق را بر مقيد و عام را بر خاص نيز تاويل كلام دانسته است.
4. تاويل حديث در قرآن كريم
در قرآن كريم «تاويل الاحاديث‏» (4) بصورت جمع بكار رفته و مقصود مطلق احاديث است; چه آنكه حديث لفظي باشد كه انسان مي‏گويد يا مي‏شنود و يا حديث نفس مثل رؤيا باشد و يا پديده‏هايي كه در خارج مي‏بيند و دانستن تاويل آنها همان دانستن حقيقت و واقعيت و سرانجام اين امور است.
5. تاويل حديث در علم الحديث و فقه
همچنانكه برخي از آيات قرآن كريم متشابه بوده و احتياج به تاويل دارند (5) ،در روايات نيز محكم و متشابه وجود دارد و هر حديث متشابهي نياز به تاويل دارد.
مقصود از «تاويل حديث‏» اين است كه گاهي يك حديث داراي معنايي است كه ظاهر لفظ است; ولي بايد از اين ظاهر عدول كرد و به جهت ادله عقلي يا نقلي كه موجود است، به سراغ باطن آن رفت (6) .
به عقيده مامقاني حديث متشابه شامل هر كدام از ظاهر، مؤول و مجمل مي‏شود; چون اين سه‏اصطلاح در جايي بكار مي‏روند كه حديث معنا و احتمالي ديگري را نيز بپذيرد; با اين تفاوت كه اگر آن احتمال خلاف، مرجوع بود، احتمال موافق لفظ را ظاهر آن گويند و اگر آن احتمال خلاف، راحج‏بود، حديث را مؤول مي‏نامند و اگر آن احتمال خلاف، مساوي با احتمال ديگر بود، آن را مجمل نامند (7) .
پس هرگاه حديث‏بواسطه شواهد عقلي يا نقلي بر خلاف ظاهر خود يعني معناي مرجوح حمل‏شود، آن را تاويل حديث نامند. (8)
در كلمات فقها و محدثان گاهي «تاويل حديث‏» به معناي حل تعارض روايات بكار رفته است و لذا نوعا اصطلاح تاويل حديث را در مورد روايات متعارض بكار مي‏برند; چون هر كدام از روايات متعارض قرينه مي‏شود بر اينكه از ظاهر ديگري دست‏برداشته و آن را توجيه كرده و احتمال مرجوح و غير ظاهر آن را پذيرفت (9) .
شيخ طوسي نيز در دو كتاب حديثي خود معمولا تاويل حديث را به معناي راه حل تعارض روايات بكار برده‏است. براي مثال گفته‏است:
فراهم ساختن كتابي كه تاويل اخبار اختلافي و منافي يكديگر را دربرداشته‏باشد، از مهمترين امور مهم ديني است... و من هرگاه بتوانم پاره‏اي از احاديث را تاويل كنم، بدون آنكه بر سندهاي آنها خورده‏اي بگيرم، از آن دريغ نخواهم كرد و مي‏كوشم در تاييد تاويل خود حديث ديگري را كه منطوق يا مفهوم آن متضمن آن معنا باشد، بياورم; تا اينكه به فتواها و تاويل مبتني بر نقل عمل كرده باشم. (10) .
وي مكرر در اين دو كتاب پس از بيان وجه جمع بين روايات متعارض مي‏گويد:
و الذي يدل علي هذا التاويل...; و آنچه بر اين تاويل دلالت دارد....
و گاهي نيز تاويل حديث‏به معناي فهم غرض و مراد جدي از حديث است; مثلا سيدمرتضي عبارت «تاويل خبر» را بسيار تكرار مي‏كند و پس از آن حديثي را كه داراي الفاظ غريب باشد، نقلي مي‏كند و به شرح مفردات و معناي حديث مي‏پردازد و نيز كلمات لغويون و نويسندگان غريب الحديث را نقل مي‏كند. پس مراد سيدمرتضي از تاويل حديث فهم معناي صحيح و غرض از حديث است (11) و به همين جهت از ديدگاه سيد مرتضي كتاب «معاني الاخبار» شيخ صدوق را مي‏توان كتاب تاويل حديث‏بشمار آورد; همچنانكه تمام كتابهاي توضيح غريب الحديث نيز از اين ديدگاه تاويل الحديث مي‏باشند.
تفاوت «مختلف الحديث‏» با «مشكل و غريب الحديث‏» آن است كه اختلاف، مربوط به تعارض روايات است و مشكل و غريب، مربوط به الفاظ نامانوس و غير متعارف است. اما به هرحال تاويل حديث هم در مورد احاديث متعارض و به معناي راه حل تعارض آنها بكار رفته است و هم در مورد احاديث مشكل كه داراي لغات غريب بوده، به معناي فهم مشكلات آنهاست.
ابن‏قتيبه نام كتاب خود را «تاويل مختلف الحديث‏» قرار داد كه ناظر به جهت اولي است; ولي ابن‏خلكان نام كتاب او را «تاويل مشكل الحديث‏» معرفي كرده كه ناظر به جهت دوم است (12) .
6. احاديث نيازمند تاويل
معناي اكثر احاديث روشن است و عرف كه مخاطب آنهاست، كاملا به مقصود آنها پي مي‏برد; ولي در بعضي از روايات نمي‏توان معناي ظاهري آنها را پذيرفت و قرينه قطعي بر اراده معناي خلاف ظاهر آنها وجود دارد. اين احاديث نيازمند تاويلند و آنها چند دسته به اين قرارند:
الف: احاديثي كه برخلاف دليل عقلي مسلم و قطعي باشند;
ب: احاديثي كه با ادله نقلي ديگر مثل قرآن يا سنت تعارض دارند;
ج: احاديثي كه با سيره متشرعه و ذهنيات و باورهاي مؤمنين تعارض دارند;
د: احاديثي كه به جهت‏برخي مصالح ابهام يا اجمالي‏گويي كرده‏اند;
ه: احاديثي كه در آنها از الفاظ مشترك، مجاز، كنايه و... استفاده شده است.
7. ضرورت تاويل حديث
روايات مذكور را نبايد رد نمود; بلكه بايد تاويل نمود و ضرورت تاويل احاديث‏يكي از امور ذيل است:
الف: صعب مستصعب بودن برخي از آنها;
ب: نرسيدن به عمق معاني و مراد واقعي آنها;
ج: وجود نسخ در روايات;
د: وجود تشابه در روايات;
ه: وجود تاويلات غير صحيح از برخي نااهلان نسبت‏به روايات; مثلا امام صادق‏عليه السلام به فيض بن مختار فرمود:
... اني احدث احدهم بالحديث فلايخرج من عندي حتي يتاوله علي غير تاويله (13) ; من حديثي را به يكي از آنان مي‏گويم; آنگاه از نزدم نرفته، آن را برخلاف مراد تاويل مي‏كند.
8. شرايط تاويل حديث
در احاديث تاويل به صحيح و مردود و نيز به قريب و بعيد تقسيم شده است. اين نشان مي‏دهد كه هر تاويلي قابل پذيرفتن نيست; بلكه بايد داراي شرايط ذيل باشد:
1- تاويل بعيد نباشد; يعني از قواعد لغت عرب و فهم عرفي خارج نشود و تاويل‏كننده، عالم به ادبيات و لغت عرب باشد;
2- برخلاف عمل امت و خرق اجماع و غيرلايق به كلام شارع نباشد;
3- خلاف حكمت تشريع نباشد و از روح شريعت‏خارج نشود;
4- قوانين باب جمع در بين روايات متعارض و خصوصا قاعده «الجمع مهماامكن اولي من الترك‏» در آن رعايت‏شود و موجب ابطال روايات ديگر نگردد;
5- اگر تاويل بعيد بود، بايد دليل بسيار قوي مؤيد آن باشد تا بعد آن را جبران كند; ولي اگر تاويل قريب بود، كمترين دليل بر آن كافي است (14) و در روايتي آمده است كه كسي تاويل حديث را مي‏داند كه داراي حسي لطيف و ذهني صاف و تشخيصي صحيح باشد (15) .
9. انواع تاويل حديث
گاهي تاويل بر اساس ادبيات و واژه‏شناسي است; مثل اكثر آنچه در كتاب «امالي‏» سيد مرتضي و «شرح معاني الآثار» طحاوي و «مشكل الحديث و بيانه‏» ابن‏فورك آمده است و گاهي تاويل حديث عبارت از حمل لفظ عام بر خاص يا مطلق بر مقيد و يا قيقت‏بر مجاز است (16) و گاهي تاويل، تاويل فلسفي، عرفاني، و يا بر اساس علوم غريبه است; مثل تاويلات احاديث در آثار ابن‏ابي‏جمهور احسائي و نيز محي‏الدين بن عربي، عبدالرزاق كاشاني، ابن تركه و ديگر عرفا.
بيشتر اين تاويلات در كتابهاي عرفاني و علوم غريبه است و در آنها معناي خلاف ظاهر و مرجوح حديث‏بر معناي ظاهر و راجح آن حمل مي‏شود.
10. معناشناسي تاويل قرآن
بنا بر اينكه تاويل حديث‏با تاويل قرآن يكي دانسته شود، بايد گفت: تاويل قرآن عبارت از بيان معنايي است كه پنهان و خفي است و اين پنهاني و خفاي معنا به سه گونه است: الف. معناي آيه غرابت ابهام دارد; ب. معناي آيه در ظاهر با قراين و شواهد معتبري متعارض است; ج. معناي منسوب به آيه از قبيل معاني عرفاني و رمزي است. اين خفا و پنهاني معنا بر اثر نسخ، تشابه، تاويلات ناصواب، صعوبت معنا و تعابير مجازي پديد آمده است.
1. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، به كوشش عده‏اي از فضلا، دارالكتب الاسلاميه و المكتبة الاسلاميه، تهران 1376-1385ق، ج‏50، ص‏156.
2. ابن اثير، محمد جزري، النهاية في غريب الحديث و الاثر، تحقيق طاهر احمد زاوي و محمود طناحي، اسماعيليان قم، 1364 ش، ج‏1، ص‏0; طريحي، فخرالدين، مجمع‏البحرين، تحقيق سيداحمد حسيني، مرتضوي، تهران، 1362 ش، ج‏5، ص‏312.
3. نك: غزالي، ابوحامد محمدبن محمد، المستصفي من علم الاصول، منشورات شريف رضي، قم، 1364ش، ج‏1، ص‏383.
4. يوسف 12/6
5. نك: آل عمران 3/7.
6. نك: مامقاني، عبدالله، مقباس الهداية تلخيص و تحقيق علي‏اكبر غفاري، دانشگاه امام صادق‏عليه السلام تهران، 1369 ش، ص‏250.
7. نك: همو، 253.
8. مامقاني، 57; مدير شانه‏چي، كاظم، علم‏الحديث و دراية الحديث،
دفتر انتشارات اسلامي، قم، 1362 ش، ص‏74.
9. نك: نافذ حسين حماد، مختلف الحديث‏بين الفقهاء و المحدثين، الوفاء،بيروت، 1414ق، ص‏7.
10. طوسي، محمدبن الحسن، تهذيب الاحكام، تحقيق سيدحسن خرسان، دارالكتب الاسلاميه، تهران، 1390 ق، ج‏1، ص‏3- 4; همو، الاستبصار فيما اختلاف من الاخبار، تحقيق سيدحسن خرسان، دارالكتب الاسلاميه، تهران، 1390 ق، ج‏1، ص‏4.
11. نك: سيدمرتضي، امالي السيد المرتضي، تصحيح سيد محمد بدالدين نعساني، منشورات مكتبة آية‏الله المرعشي، قم، 1403ق، 1/24 و 2/17.
12. نك: ابن خلكان، و فيات الاعيان و انباء ابناء الزمان، تحقيق احسان عباسي، منشورات شريف رضي، قم، 1364 ش، 3/42; صبحي صالح، علوم الحديث و مصطلحه، منشورات شريف رضي، قم، 1363 ش، ص‏111; عتر، نورالدين، منهج‏النقد في علوم الحديث، دارالفكر، دمشق، 1406 ق، ص‏337; فافذ حسين، حامد، پيشين، ص‏8.
13. مجلسي، پيشين، 2/246.
14. نك: برزنجي، عبدالطيف، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية، دارالكتب‏العلمية، بيروت، 1417ق، 1/228.
15. مجلسي، پيشين، 92/46.
16. نك: غزالي، پيشين، 1/383.


موضوعات مشابه ...
موضوع نویسنده پاسخ بازدید آخرین ارسال
  وحدت در قرآن ─═हई╬ வ!ЯЗஐஇ ╬ईह═─ 9 1,161 12-23-2015, 01:53 PM
آخرین ارسال: ─═हई╬ வ!ЯЗஐஇ ╬ईह═─
  چرا قرآن به زبان های مختلف نازل نشد؟ royajoooon 1 460 09-12-2015, 07:27 PM
آخرین ارسال: royajoooon
Rainbow تسبیح عمومی موجودات جهان (از نظر قرآن ) ❀ مصطفی ❀ 2 612 04-27-2015, 04:02 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
Star مصادیق شرک در قرآن ❀ مصطفی ❀ 2 572 04-27-2015, 03:47 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
Star تحریف قرآن با عقل! ❀ مصطفی ❀ 1 527 04-26-2015, 03:59 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
  اهميّت قرآن همراه با شعر ❀ مصطفی ❀ 0 505 04-07-2015, 03:08 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
Rainbow تفاوتهای حدیث قدسی و آیات قرآن ❀ مصطفی ❀ 0 542 04-06-2015, 05:32 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
Rainbow اخلاق از منظره قرآن ❀ مصطفی ❀ 0 466 04-04-2015, 05:13 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
  معنای ذکر بسم الله الرحمن الرحیم و آیه هایی از قرآن ❀ مصطفی ❀ 0 469 04-04-2015, 04:37 PM
آخرین ارسال: ❀ مصطفی ❀
  دانستنی‍های قرآن”آیا می دانید؟؟؟” **MAHSA** 0 393 03-30-2015, 01:59 PM
آخرین ارسال: **MAHSA**

پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان